Դարձիր Ընկեր

Հոդվածներ

ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության
ավտոմատացված թեստավորման գլխավոր պատասխանատուն

1950-ականների կեսերից մինչև Հայաստանի անկախացումը հաշվողական տեխնիկայի, ռադիոէլեկտրոնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի զարգացումը կարևոր դեր խաղացին Հայաստանում գիտության, կրթության և արդյունաբերության վերելքի ու կայացման գործում:

Պինդ մարմնի, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի նվաճումները մեծապես նպաստեցին էլեկտրոնիկայի զարգացմանը՝ հատկապես միավոր ծավալում էլեկտրական տարրերի մեծ ինտեգրման խտության ապահովման տեսակետից: 1940-ականների վերջում աշխարհում արդեն հաջողված փորձեր էին արվում էլեկտրական տարրերի միկրոչափային ինտեգրման ուղղությամբ: 1959-ին կիսահաղորդչային սարքերի ստացման պլանար տեխնոլոգիայի շնորհիվ հնարավոր դարձավ մեծ թվով (մինչև մի քանի հազար) միատեսակ էլեկտրական ֆունկցիոնալ հանգույցների ինտեգրումը փոքրաչափ ծավալում։ Միկրոէլեկտրոնային արտադրությունը արդեն հնարավորություն ստեղծեց համատեղելով կիսահաղորդչային և թաղանթային տեխնոլոգիաները պատրաստել ինտեգրալ միկրոսխեմաներ (ԻՄՍ-ներ): Այլևս պարզ էր, որ հաշվիչ մեքենաների կատարելագործման գլխավոր շարժիչ ուժը միկրոէլեկտրոնիկան է: Վերջինիս զարգացումը 1960-ականներին ընթանում էր ԻՄՍ-ներում ինտեգրման մակարդակի՝ տարրերի տեղավորման խտության մեծացման, ինչպես նաև նոր նյութերի և ֆիզիկական երևույթների հայտնաբերման ու կիրառման ուղղությամբ։ Միկրոէլեկտրոնիկայում արդեն հայտնի էին գերմանական Siemens-ն ու ամերիկյան Texas Instruments-ը: Խորհրդային միությունը (ԽՍՀՄ), հետևելով համաշխարհային զարգացումներին, հսկայական ռեսուրսներ էր սկսել ներդնել միկրոէլեկտրոնիկայի զարգացման նպատակով: Հաջողությամբ սկսել էր գործել Զելինոգրադի Միկրոէլեկտրոնիկայի գիտական կենտրոնը՝ իր գիտահետազոտական ինստիտուտներով (ԳՀԻ) և գիտա-արտադրական միավորումներով (ԳԱՄ):

ԽՍՀՄ տարածքում՝ Ռուսաստան, Ուկրաինա, Մերձբալթյան երկրներ, Միջին Ասիա, 1960-ականներին մեծ թափ առած ինտեգրալ միկրոսխեմաների արտադրությունը գերխնդիր էր դարձրել ստացվող արտադրանքի արագ ու որակյալ թեստավորումը (էլեկտրական տարբեր բնութագրերի չափում): Անհրաժեշտություն կար թեստավորման ավտոմատացված համակարգերի նախագծման և արտադրության, որպեսզի հնարավոր լիներ բավարարել հսկայական ծավալների հասած ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության պահանջները: Մոսկվայի ղեկավար շրջանակները արդեն նախատեսել էին միկրոէլեկտրոնիկայի բնագավառում ԳԱՄ ձևավորել Անդրկովկասում: Մեծանուն գիտնական Անդրանիկ Իոսիֆյանի[1] նախանձախնդրության արդյունքում հնարավոր է դառնում Ա.Ի. Շոկինի[2] հետ պայմանավորվել, որ այդ ԳԱՄ-ը ստեղծվի Հայաստանում: Շոկինը տալիս է իր համաձայնությունը՝ հաշվի առնելով, որ ԳԱՄ-ի ստեղծման գործին պիտի լծվի Գուրգեն Տիգրանի Չոլախյանը[3]:Gurgen_cholakhyan_jpg.jpg (15 KB)

Այսպիսով՝ 1948-ից ի վեր հայկական էլեկտրա­տեխնիկական արդյունաբերության բնագավառում հսկայական ներդրում ունեցած Գուրգեն Չոլախյանին այս անգամ վստահվեց հայկական միկրոէլեկտրոնային արտադրությանը թափ հաղորդելու պատասխանատու գործը: «Ինչո՞ւ մեր գիտական ձեռքբերումները Հայաստանից դուրս կյանքի կոչվեն, եկեք հենց մեր երկրում գործարաններ հիմնենք ու արտադրանքի վերածենք հայ գիտական մտքի ձեռքբերումները». սա՛ էր հայրենասեր, եռանդուն ու հեռատես գործիչ Գուրգեն Չոլախյանի տեսլականը:

1966-ի դեկտեմբերի 29-ին Չոլախյանը հրավիրվում է Հայաստանի Կոմկուսի առաջին քարտուղար Անտոն Քոչինյանի մոտ: Վերջինս և Արզումանյանը[4] տեղեկացնում են Երևանում Միկրոէլեկտրոնիկայի գիտա­հետազոտական տեխնոլոգիական ինստիտուտի (ՄԳՀՏԻ) ստեղծման վերաբերյալ 28.12.1966-ին Ա.Ի.Շոկինի ստորագրած հրամանի մասին, ջերմորեն շնորհավորում են  Չոլախյանին ՄԳՀՏԻ-ի տնօրենի պաշտոնում նշանակման առթիվ: Նորաստեղծ ինստիտուտի գլխավոր ճարտարագետը և տնօրենի գիտական գծով տեղակալը լինելու էր Բ.Բ.Մելիք-Շահնազարովը, ում անունը կապված էր Երևանի Մաթե­մատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի (ԵրՄՄԳՀԻ)՝ մասնավորապես «Հրազդան»[5] էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների (ԷՀՄ) ստեղծման հետ:

Որոշվեց 1967-ի հոկտեմբերին Երևանում կազմակերպել և անցկացնել ստուգիչ-չափիչ տեխնիկայի հիմնահարցերի շուրջ համամիութենական համաժողով: 1968–ի ապրիլի վերջին Չոլախյանն այցելեց մերձմոսկովյան նորաստեղծ Զելինոգրադ քաղաքի Միկրոէլեկտրոնիկայի գիտական կենտրոնի (ՄԳԿ) փորձարարական գործարաններ ունեցող յոթ ԳՀԻ-ներ: Այստեղ էր, որ սահմանվում էր ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության զարգացման ուղին: Մանրամասն ծանոթանալով տեղի ինստիտուտների գործունեությանը՝ եզրակացությունը մեկն էր. ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության համար գերխնդիր էր ունենալ բարձր արտադրողականությամբ ստուգիչ-չափիչ ավտոմատացված համակարգեր, որոնք կկիրառվեին միկրոսխեմաների թեստավորման նպատակով՝ ապահովելով դրանց արտադրման գործընթացի արագ և ճշգրիտ վերահսկողությունը: 1968-ի կեսերին ծրագրվեց Երևանի նորաբաց ՄԳՀՏԻ-ի երեք աշխատակիցների գործուղել Ֆրանսիա, ԳՖՀ և Անգլիա, ինչպես նաև ձեռք բերել միկրոսխեմաների ստուգիչ-չափիչ ճապոնական համասարք՝ որպես նմուշ-օրինակ ՄԳՀՏԻ-ի հետագա արտադրանքների համար:  

1969–ի փետրվարին Մոսկվայում կայանալիք ԽՍՀՄ ռազմական արդյունաբերության մեջ միկրոէլեկտրոնիկայի ներդրմանը վերաբերող խորհրդաժողովի ընթացքում «Միկրոէլեկտրոնիկայում չափիչ տեխնիկայի վիճակը և հիմնախնդիրները» թեմայով զեկուցումը վերապահվեց Երևանի ՄԳՀՏԻ-ին:

Այսպիսով, նախանշված էր ՄԳՀՏԻ-ի գործունեության առանցքը. միկրոսխեմաների, կիսահաղորդչային սարքերի բնութագրերի ստուգիչ-չափիչ ավտոմատացված սարքավորումների նախագծում և արտադրություն: Նախատեսված էր, որ ինստիտուտը պիտի հիմք նախապատրաստեր հետագայում խոշոր ԳԱՄ-ի ձևավորման համար:

Ավտոմատ թեստավորման սարքավորումների ասպարեզում առաջամարտիկ համարվող ամերիկյան Teradyne ընկերությունը, մեկնարկելով 1960-ին, ԻՄՍ-ների թեստավորման ԷՀՄ-ով ղեկավարվող իր առաջին համասարքը (“J259”) ներկայացրեց 1966-ին [12, 13]: ԽՍՀՄ-ում այդ ասպարեզում միայն Զելինոգրադի ՄԳԿ-ն էր որոշ նախնական փորձեր իրականացրել: Եվ ահա, վստահ քայլերով ասպարեզ մտավ հայկական ՄԳՀՏԻ-ին, որի առջև դրված խնդիրը ոչ թե ավտոմատ թեստավորման համաշխարհային առաջատարների հաջողությունները կրկնօրինակելն էր, այլև ոլորտում սեփական մոտեցումներ ձևավորելը՝ ձգտելով առաջ անցնել մրցակիցներից: Ուշագրավ է, որ 1954-ից գործող ճապոնական առաջատար Advantest ընկերությունը ԻՄՍ-ների ավտոմատ թեստավորման իր առաջին համասարքը թողարկեց 1971-ին [14], այն դեպքում, երբ Երևանի ՄԳՀՏԻ-ում նախագծված նմանատիպ «ԱՆԱՀԻՏ-1» և «ԱՆԴՐԱՆԻԿ-1» համասարքերի նախանմուշները պատրաստ էին 1968-ին և արտադրվում էին 1969-ից  [0]:

1967-ի ապրիլին Չոլախյանը մինչև իսկ զարմացած էր նորաստեղծ ինստիտուտի կազմակերպման տեմպերով։ ԽՍՀՄ ղեկավարությունն այնքան էր կարևորում ՄԳՀՏԻ-ի սեղմ ժամկետներում կայացումը, որ միջոցներ չէին խնայվում շենքային, սարքային և կադրային համապատասխան պայմաններ ապահովելու համար: Ինստիտուտը սկզբում տեղակայվեց «Հայրենիք» կինոթատրոնի մոտ գտնվող շրջկոմի շենքում, այնուհետև դրա հարևանությամբ ընդամենը մեկ-երկու տարվա ընթացքում կառուցվեցին նոր մասնաշենքերը (նկ.1), ընդ որում, դրանցից երկուսը կառուցվեցին հենց Գետառ գետի վրա՝ այն երկաթ-բետոնե սալերով ծածկելով (նկ.1-ի 2 և 5 շենքերը):

building1_2.png (131 KB)

building1_2.png (131 KB)

Նկ.1. Երևանի միկրոէլեկտրոնիկայի ԳՀՏԻ-ի մասնաշենքերը Գ.Նժդեհի-Սևանի փողոցների խաչմերուկի տարածքում

building_hrazdan.png (75 KB)1967-ին ինստիտուտին հատկացվեց նաև Երևանի հին ՀԷԿ-ի շենքը (ճարտարապետ Ալ. Թամանյան) Հրազդանի կիրճում՝ որպես լաբորատոր-փորձարարական մասնաշենք, որը 1978-ին առանձնացավ և մինչ օրս գործում է որպես Երևանի կապի միջոցների ԳՀԻ: ՄԳՀՏԻ-ի այս մասնաշենքում լուրջ փորձեր էին արվում ԻՄՍ-ների նախագծման և պատրաստման ուղղությամբ:

ՄԳՀՏԻ-ի զարգացման դինամիկայի տեսակետից Չոլախյանի գործունեության պատկերը խորհրդանշական կերպով նման էր «Ժողտնտխորհում» 1957-66 թթ.-ին նրա ծավալած գործունեությանը: Եթե Ժողտնտխորհի, մասնավորապես՝ հենց Չոլախյանի ջանքերով ամեն տարի Հայաստանում կառուցվում էր մոտ 25 գործարան, ապա ՄԳՀՏԻ-ի մեկնարկային փուլում նրա ջանքերի շնորհիվ յուրաքանչյուր ամիս աշխատողների քանակն ավելանում էր մոտ 25-30-ով: Այսպիսով, 1․05․1967-ի դրությամբ ինստիտուտն ուներ 194 աշխատակից (71 ճարտարագետ, 27 ֆիզիկոս, 15 տեխնիկ), 1․05․1968-ին՝ 513, 1․11․1968-ին` 674 (246 ճարտարագետ, 34 ֆիզիկոս, 6 մաթեմատիկոս, 16 տնտեսագետ, 110 տեխնիկ և լաբորանտ): 1․11․1969-ին ՄԳՀՏԻ-ում և դրան կից գործարանում աշխատում էին 1026 հոգի:

1968 փետրվարին Քոչինյանը խանդավառված տեղեկացնում է Չոլախյանին, որ ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի որոշմամբ ՄԳՀՏԻ-ի արտադրամասերի կառուցման համար հատկացվելու է մոտ 25000 քառ. մ. տարածք Երևանի Աջափնյակ թաղամասում: Նույն նպատակով ինստիտուտին տարածք էր տրվում նաև Կալինինո քաղաքում (ներկայիս Տաշիր):

1968-ին մեծ շուքով տոնվում էր Երևանի 2750 ամյակը, և արագ տեմպերով հաջողություններ գրանցող ու ընդլայնվող Երևանի ՄԳՀՏԻ-ին ինքնատիպ նշանավորումն էր մեր ազգի մեծ նվաճումների:

ՄԳՀՏԻ-ի թողարկած արաջին արտադրատեսակներից կարելի է առանձնացնել աղմկաչափ սարքը, որի պատվերը ստացվել էր Ռիգայից: Հատկապես հատկանշական էին ավտոմեքենաների համար արտադրված մագնիտոֆոնները, որոնք ԽՍՀՄ-ում առաջինն էին իրենց տեսակով: Չոլախյանն իր օրագրում գրում է, որ 1968-ի օգոստոսի սկզբին պատրաստ էր «ԱՆԱՀԻՏ-1» համասարքի փորձանմուշը, իսկ 1969-ի ապրիլի սկզբին Մոսկվայից ստացվում է «ԱՆԱՀԻՏ-1» համասարքի ընդունման մասին լուրը: Մոսկվայում «ԱՆԱՀԻՏ-1»-ը համարվել էր որպես “Тропа-1” տիպի ինտեգրալ սխեմաների բնութագրերի վերջնական ստուգման համար նախատեսված խորհրդային արտադրության առաջին ավտոմատացված համասարք:anahit1.png (22 KB)

Պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում «ԱՆԱՀԻՏ-1»-ի խմբաքանակի թողարկման և “Тропа-3”, “Тропа-5” ԻՄՍ-ների համար նմանատիպ համասարքերի նախագծման ուղղությամբ:zond.png (62 KB) 1969-ի հունիսին պատրաստ էր նաև Պավլովո-Պասադում փորձնական գործարկումից հետո բարձր գնահատականով «ԱՆԱՀԻՏ-1»-ի ներդրման ակտը [0]:

«Զոնդ-7»

“Тропа” սերիայի ԻՄՍ-ները (նախագծված Զելինոգրադի Ճշգրիտ տեխնոլոգիաների ԳՀԻ-ում և արտադրված Պավլովո Պասադի «Էկսիտոն» գործարանում), ներառված լինելով «Զոնդ-7» արբանյակի ղեկավարման ԷՀՄ-ում, առաջին խորհրդային ԻՄՍ-ներն էին, որ հաջող թռիչք են իրագործել Լուսնի շուրջ և վերադարձել Երկիր (1969 թ.-ի վերջ) [5-8]:

Նորաբաց ինստիտուտի հաջորդ մեծ հաջողությունը «ԱՆԴՐԱՆԻԿ-1» համասարքի նախագծումն ու արտադրությունն էր: 1969-ի նոյեմբերի սկզբին ստացվում է ԽՍՀՄ Էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարարության նշանակած հանձնաժողովի դրական որոշումը, որում նշվում է, որ «ԱՆԴՐԱՆԻԿ-1»-ը p-n անցումների և ԻՄՍ-ների տրանզիստորների բնութագրերի չափման ու վերահսկման համար նախատեսված խորհրդային արտադրության առաջին ավտոմատացված արդյունաբերական համասարքն է, և համապատասխանում է արտասահմանյան նմանատիպ նշանակության սարքավորումների մակարդակին: «ԱՆԴՐԱՆԻԿ-1»-ում կիրառվել էր յուրահատուկ հաստատուն հիշասարք: Նախագծային նորույթն այն էր, որ այդ հիշասարքի իմպուլսային ելքերը փոխակերպվել էին պոտենցիալայինների՝ առանց դիմադրությունների կիրառման [0]:

Հատկանշական է, որ ՄԳՀՏԻ-ի գործունեության հենց սկզբից փորձ էր արվում ներգրավել ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում, այլև արտերկրում հայկական ներուժը: Օրինակ, միութենական մի շարք գիտահետազոտական ինստիտուտներից բարձրակարգ հայ մասնագետներ հրավիրվեցին հայրենիք և գործի անցան ՄԳՀՏԻ-ում, որոշ դեպքերում, օրինակ հենց Մոսկվայից համատեղության կարգով աշխատակցեցին ՄԳՀՏԻ-ին: Աշխարհում հայկական ռեսուրսի օգտագործման լավ փորձ էր 1969-ի հունիսին արտասահմանում գտնվող հայերի հետ տարվող աշխատանքների կոմիտեի միջոցով Stecoscan տեսածրող էլեկտրոնային մանրադիտակի ձեռքբերումը: Օրինակները շատ են: 1967-ի մայիսին Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի (ԳԱ) նախագահ Վիկտոր Համբարձումյանի հետ որոշվեց ԳԱ-ի, ԵՊՀ-ի և ՄԳՀՏԻ-ի միասնական լաբորատորիա ստեղծել, որտեղ  աշխատելու համար Երևան հրավիրվեցին գիտության դոկտորներ Աղախանյանը՝ Մոսկվայի ինժեներա-ֆիզիկական ինստիտուտից, և Աբրահամյանը՝ Խարկովի զինվորական ակադեմիայից։ 1968-ին Մոսկվայից Երևան ժամանեց նաև Մ.Ա.Մուրադյանը, ով 1973-75 թթ. աշխատեց որպես ՄԳՀՏԻ-ի գլխավոր ինժեներ:

ՄԳՀՏԻ-ի ստեղծումից 5 տարի անց՝ 1971-ին, ինստիտուտը և դրան կից արտադրամասերը ձևավորեցին «Գամմա» ԳԱՄ-ը, որը 1970-ականների վերջերին վերանվանվեց «Անի» ԳԱՄ՝ հիմնականում տեղակայվելով ներկայիս Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի հարևանությամբ՝ Աջափնյակի Բեկնազարյան, Ֆուչիկի և Մարգարյան փողոցների միջև ընկած ողջ տարածքում: «Անի»-ի կազմում ՄԳՀՏԻ-ին կից գործում էր «Գառնի» գործարանը և մի շարք այլ արտադրամասեր: ՄԳՀՏԻ-ի նոր մասնաշենքում տպագրվում էր «Էլեկտրոնիկա» շաբաթաթերթը: Շենքի 7-րդ հարկի մեծ դահլիճը նախատեսված էր ԳԱՄ-ի հարյուրավոր աշխատողների համար մշակութային միջոցառումներ իրականացնելու նպատակով: Աշխատակիցների շրջանում այն հայտնի էր «յոթերորդ երկինք» անվամբ: «Անի» ԳԱՄ-ի հարևանությամբ կառուցվեցին բարձրահարկ բնակելի շենքեր, ուր բնակարաններ հատկացվեցին ԳԱՄ-ի աշխատողներին:

Նկ.2. «Անի» ԳԱՄ-ը Երևանի Աջափնյակ թաղամասում՝ Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի հարևանությամբ

1970-ականներին մշակվեցին անհատական օգտագործման առաջին համակարգիչները: Այդ սկզբնական փուլում ճկուն մագնիսական սկավառակի (floppy disk) վրա ինֆորմացիայի գրանցում-ընթերցում ապահովող սկավառակակիր սարքերը (floppy disk drive: FDD) թանկարժեք էին, անգամ ավելին արժեին, քան ինքը՝ համակարգիչը [11]: Այդ սարքերի նախագծման և արտադրության բնագավառում հայտնի էին ամերիկյան IBM, Apple, Shugart, Memorex ընկերությունները: ԽՍՀՄ-ում նմանատիպ սարքերի և մագնիսական սկավառակների նախագծման ու արտադրության համար 1970-ականների վերջում անցկացված մրցույթը շահեց «Անի» ԳԱՄ-ը (գլխավոր ինժեները Ա.Մ. Գուտովն էր), որի կազմի մեջ մտնող «Արաքս» գործարանում 1980 թվականից մեկնարկեց լայնածավալ արտադրությունը: Արտադրանքը հիմնականում նախատեսված էր ԽՍՀՄ ռազմարդյունաբերության բնագավառում կիրառության համար:

Ունիվերսալ ստուգիչ-չափիչ համակարգ՝ լազերային ճառագայթի օգնությամբ հիբրիդային ԻՄՍ-ի պասսիվ տարրերի ստուգման ու չափաբերման համար

 

Ունիվերսալ ստուգիչ-չափիչ համակարգ՝ ռադիոհեռուստատեսային գծային ԻՄՍ-ի բնութագրերի վերջնական
ստուգման համար:

 

Իր գործունեությունը սկսելով ԽՍՀՄ-ում միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության ձևավորման հենց սկզբնական տարիներին՝ ՄԳՀՏԻ-ն ընթացավ ռադիոէլեկտրոնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, հաշվողական տեխնիկայի զարգացման հետ համաքայլ: Տարիների ընթացքում ընդլայնելով իր գիտական, տեխնոլոգիական արտադրական փորձառությունը՝ ինստիտուտը հասավ այն մակարդակին, որ հնարավորություն

ԻՄՍ-ների լազերային արատանշման, տարրերի չափաբերման և ֆունկցիոնալ կարգաբերման «Գամմա» համակարգ

ուներ թողարկելու տեղում նախագծված ամբողջական ստուգիչ-չափիչ համակարգեր, որոնք կիրառվում էին ոչ միայն իրենց ժամանակի արդիական ԻՄՍ-ների տարրերի ստուգման, այլ նաև դրանց լազերային չափաբերման համար: «Անի» ԳԱՄ-ում արտադրվող ԻՄՍ-ների թեստավորման տարրերի հարմարեցման համակարգերը տեղ էին զբաղեցնում ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության խոշոր գործարանների մաքուր գոտիներում (հերմետ զոնա)՝ ավտոմատացված կերպով ապահովելով արտադրվող միկրոսխեմաների ստուգումը, բնութագրերի չափումը, տարրերի հարմարեցումը: «Գամմա» համակարգերը հարյուրներով արտահանվում էին՝ իրենց տեղը գտնելով, օրինակ, Սարանսկ քաղաքի ռադիոդետալների գործարանի արտադրական գործընթացում և այլուր:

 «Անի»-ում 1970-ականների վերջին նախագծված և արտադրվող «Բետա» համակարգերը, որոնք նախատեսված էին օպերացիոն ուժեղարարների էլեկտրական բնութագրերի չափման համար, ունեին զարգացած ծրագրային ապահովում: Դրանցում ներդրված էր հենց ՄԳՀՏԻ-ի ծրագրավորման բաժնում տ.գ.թ. Ս.Մելիքյանի գլխավորությամբ մշակված վերահսկման հատուկ լեզուն (специальный язык контроля (СЯК)): 1990-ականներին Մելիքյանը կատարելագործեց այդ լեզուն, որը վերանվանվեց Վիզուալ-СЯК: Սա իր վիզուալ-գրաֆիկական կառուցվածքով նմանություն ուներ ներկայում հայտնի LabVIEW ծրագրավորման միջավայրի հետ:

«Բետա-210»

1980-ականների կեսերին «Անի»-ում արտադրվող «Բետա» համակարգերը նախատեսված էին այդ ժամանակ հայտնի գործնականում բոլոր տիպերի օպերացիոն ուժեղարարների ստատիկ, դինամիկ և դրեյֆային բնութագրերի չափման համար: Այս համակարգերն աչքի էին ընկնում փոքր չափերով, օգտագործման հարմարավետությամբ և բարձր արտադրողականությամբ: «Բետա»-ներն ունեին մի քանի մոդիֆիկացիաներ, որոնք առանձնանում էին վերահսկման ալգորիթմերի նկարագրման համար նախատեսված բարձր մակարդակի պրոցեդուր-կողմնորոշված ծրագրավորման լեզվով (СЯК) աշխատող միկրո-ԷՀՄ-ով: Վերջինս հնարավորություն էր տալիս իրականացնել բազմադիրք վերահսկող-չափիչ «Բետա» համակարգերի զուգահեռ-հաջորդական սպասարկում, ինչի շնորհիվ մեկ ժամվա ընթացքում ստուգվող միկրոսխեմաների նվազագույն քանակը հասցվել էր 300-ի [9]:

Այսպիսով, 1966-ի դեկտեմբերին Երևանում հիմնադրվեց Միկրոէլեկտրոնիկայի գիտահետազոտական տեխնոլոգիական ինստիտուտը: Այն կոչված էր Խորհրդային միության տարածքում դառնալու եզակի հաստատություն, որը զբաղվելու էր միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերությանն առնչվող բազմատեսակ վերահսկիչ-չափիչ սարքա­վորումների, ճկուն մագնիսական սկավառակներով հիշողության սարքերի, միկրո­սխեմաների լազերային արատանշման սարքերի, մագնիտոֆոնների և այլ արտադրություններով: Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը ՄԳՀՏԻ-ն (հետագայում՝ «Անի» ԳԱՄ) ավտոմատ վերահսկիչ-չափիչ, տեխնոլոգիական սարքա­վորումների նախագծման, մշակման և արտադրության բնագավառում ԽՍՀՄ Էլեկտրոնային արդյունա­բերության գլխավոր ձեռնարկությունն էր՝ ասպարեզում զբաղեցնելով մենաշնորհային դիրք:

1991-ին Հայաստանի ռադիոէլեկտրոնիկայի և հաշվողական տեխնիկայի շուրջ 70 ձեռնարկությունների ու գիտա-արտադրական միավորումների արտադրության ընդհանուր ծավալն ավելին քան 1,1 մլրդ. ռուբլի էր (այդ շրջանում ԽՍՀՄ ռուբլին գրեթե համարժեք էր ԱՄՆ դոլլարին [10] ), տարեկան եկամուտը՝ մոտ 85 մլն. ռուբլի, աշխատակիցների քանակը՝ շուրջ 70 հազար: Մասնավորապես, «Անի» ԳԱՄ-ում թողարկվող արտադրանքի ծավալը կազմում էր մոտ 70 մլն. ռուբլի, աշխատակիցների քանակը՝ 3450: [4]

Երևանի ՄԳՀՏԻ-ին և «Անի» ԳԱՄ-ը շատերին հայտնի է որպես «մագնիտոֆոնի գործարան»: Ինստիտուտի ներգրավվածությունը ԽՍՀՄ ռազմական և տիեզերական հույժ գաղտնի ծրագրերում հասկանալի է դարձնում հասարակության լայն շրջանակի համար դրա բուն գործունեության անհայտ լինելը: Մինչ օրս էլ ավագ սերնդի որոշ աշխատակիցներ չեն բացում շատ փակագծեր, իրենց ծավալած գործունեության մասին չեն շատախոսում: Շատ դեպքերում իրենք էլ տեղյակ չեն եղել, թե ինչ նպատակներով էին կիրառվելու նախագծված և թողարկված սարքերը:

Երևանի ՄԳՀՏԻ-ն իր հայտնի ու անհայտ էջերով ուրույն տեղ է ունեցել ԽՍՀՄ էլեկտրոնային արդյունաբերության մեջ՝ կարևոր ներդրում ունենալով միկրոէլեկտրոնային արտադրության զարգացման գործում: Տասնամյակների ընթացքում ինստիտուտի կուտակած փորձառությունն այնքան մեծ էր, որ հենց ՄԳՀՏԻ-ին վերապահված ԽՍՀՄ միկրոէլեկտրոնային արդյունաբերության մի շարք միջպետական ստանդարտների (ГОСТ) սահմանման պատասխանատու գործը:  

Հայաստանի անկախացումից հետո ՄԳՀՏԻ-ի հիմքի վրա ձևավորվեց «Անի-տեստ» ՓԲԸ-ն, որի ներկայիս տնօրեն Ելենա Թադևոսյանը ՄԳՀՏԻ-ում աշխատել է դրա ստեղծումից ի վեր: «Անի-տեստ»-ում աշխատող մոտ հինգ տասնյակ մասնագետները, շարունակելով ձևավորված ավանդույթները, մինչ օրս նախագծում և թողարկում են ԻՄՍ-ների և կիսահաղորդչային սարքերի ավտոմատ թեստավորման սարքեր, որոնք արտահանվում են հիմնականում ԱՊՀ և Մերձբալթյան երկրներ: Անհրաժեշտության դեպքում «Անի-տեստ»-ի աշխատակիցները գործուղվում են և տեղում ապահովում արտահանված սարքերի գործարկումը, նաև սարքն աշխատացնելու համար տեղի մասնագետների վերապատրաստումը:

1998-ից ՄԳՀՏԻ-ի մի քանի ավագ մասնագետների ջանքերով Երևանում բացվեց կիսահաղորդիչային սարքերի նախագծման և թեստավորման լուծումներ առաջարկող աշխարհահռչակ Credence Systems-ի մասնաճյուղը:

2018-ին համայն հայության մայրաքաղաքի 2800-ամյակն է: Երևանի 2750-ամյակը նշանավորվեց իր տեսակի մեջ ԽՍՀՄ-ում եզակի Միկրոէլեկտրոնիկայի ԳՀՏԻ-ի, նաև այլ գիտա-արտադրական հզոր կենտրոնների հիմնադրմամբ Երևանում և նրա շրջակայքում: Սպասենք, որ էլեկտրոնային գիտության և արդյունաբերության բնագավառներում աչքի ընկնող ընկերություններ կստեղծվեն Երևանի ՄԳՀՏԻ-ի ստեղծումից 50 տարի անց՝ որպես հավաստում, որ ինչպես 20-րդ դարում, զարգացող տեխնոլոգիաների 21-րդ դարում նույնպես մեր երկիրն իր սեփական խոսքն ունի ասելու:     

 
[1] Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս, հայկական էլեկտրատեխնիկների դպրոցի հիմնադիր
[2] 1965-85թթ. ԽՍՀՄ Էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարար
[3] 1961-63թթ. ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհի փոխ­նախա­գահ, 1963-66թթ.՝ նախագահ
[4] Հայաստանի Կոմկուսի քարտուղարներից
[5]  Կիսահաղորդիչ տարրերով աշխատող «Հրազդան» երկրորդ սերնդի համակարգիչ (1961թ.)

 

Օգտագործված աղբյուրներ

1. «Հայաստանի Ժողտնտխորհի վերջին նախագահը: Գուրգեն Չոլախյան / Կազմ.՝ Էմմա Չոլախյան-Գասպարյան.- Եր.: Հեղ. Հրատ., 2012.- 386 էջ:
2. http://golosarmenii.am/article/42394/vektor-gosudarstvennika
3. https://hy.wikipedia.org/wiki/Գուրգեն_Չոլախյան
4. http://ani-test.am/about.html
5. http://iosifian.sci.am/docs/306.htm
6. Музей электронных раритетов — Гибриды — 201-я серия
7. http://www.computer-museum.ru/articles/materialy-mezhdunarodnoy-konferentsii-sorucom-2017/1464/?sphrase_id=275302
8. http://epizodsspace.narod.ru/bibl/energia-50/04.html#14-07
9. http://epizodsspace.airbase.ru/e2/foto-e2/z-7/z7.html
10. Электронная промышленность: измерения и контрольно-измерительная аппаратура.- 1987, 3 (161).
11. https://ru.wikipedia.org/wiki/Рубль_СССР
12. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_floppy_disk
13. http://www.teradyne.com/about-teradyne/teradyne-history
14. https://en.wikipedia.org/wiki/Teradyne
15.  https://www.advantest.com/about-advantest/history